Եթե փնտրում եք մի վայր, որտեղ պատմությունն ու բնությունը միախառնվում են կատարյալ լռության մեջ, ապա Վահանավանքը հենց ձեզ համար է։ Այս հնամենի վանական համալիրը թաքնված է Սյունիքի մարզկենտրոն Կապանի մոտ՝ կանաչապատ ու խիտ անտառներով շրջապատված բլրի վրա։
Ի տարբերություն հարևանությամբ գտնվող հանրահայտ Տաթևի վանքի, Վահանավանքում զբոսաշրջիկների մեծ հոսքեր չկան։ Սա հիանալի հնարավորություն է վայելելու հայկական միջնադարյան ճարտարապետությունն ու բնության խաղաղությունը՝ առանց ավելորդ աղմուկի ու ամբոխի։
Վանքի ստեղծման պատմությունը բավականին տպավորիչ է։ Ըստ պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանի՝ Սյունյաց Վահան իշխանը տառապում էր ծանր հիվանդությամբ (այն ժամանակ ընդունված էր ասել՝ «դիվահար էր»)։ Բժշկություն և հոգու հանգստություն գտնելու համար նա որոշում է թողնել աշխարհիկ, իշխանական կյանքը և դառնալ վանական։
911 թվականին Վահանը հավաքում է հարյուր վանական և հիմնում համալիրի ամենահին կառույցը՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին։
Իր մահից հետո իշխանին թաղում են հենց այս եկեղեցու դռան մոտ։ Ժամանակի ընթացքում Վահանավանքը դարձավ Սյունիքի թագավորների ու իշխանների տոհմական դամբարանը։
Հետաքրքիր փաստ. Այս վայրը սրբազան է եղել դեռևս քրիստոնեությունից հազարամյակներ առաջ։ Վանքը կառուցված է բրոնզեդարյան գերեզմանոցի վրա, որն ունի ավելի քան 3000 տարվա պատմություն։
Վանքի քարե եկեղեցիներն ու գավիթը կառուցված են Բագրատունյաց դարաշրջանի ճարտարապետական ոճով։ Թեև 1978-1990 թվականներին վանքում իրականացվել են վերականգնողական աշխատանքներ, դրանք այդպես էլ ամբողջությամբ չեն ավարտվել, ինչն այս վայրին հաղորդում է յուրահատուկ, խորհրդավոր տեսք։
Վանքը հարմար է այցելել Հայաստանի հարավով բազմօրյա ճանապարհորդության ժամանակ։
