Եթե ցանկանում եք սեփական աչքերով տեսնել, թե որտեղից է սկսվել մեր քաղաքակրթությունը, ապա ձեր հաջորդ կանգառը պետք է լինի Մեծամորը։ Այս հնավայրը գտնվում է Արմավիրի մարզի Տարոնիկ գյուղի մոտ՝ մի հանգիստ բլրի վրա։ Մեծամորի ամենազարմանալի փաստն այն է, որ մարդիկ այստեղ ապրել են անդադար՝ մ.թ.ա. 5-րդ հազարամյակից մինչև ուշ միջնադար։
Բրոնզե և երկաթե դարերում Մեծամորը եղել է տարածաշրջանի խոշորագույն տնտեսական ու կրոնական կենտրոնը, ինչպես նաև հնագույն մետաղագործության հզոր օջախ, որտեղ վարպետորեն մշակում էին պղինձ ու բրոնզ։ Այսօր հնավայր այցելողները կարող են քայլել ամրացված միջնաբերդի և ստորին քաղաքի տարածքով, որոնք պատմում են հին կյանքի անվտանգության ու կազմակերպվածության մասին։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում տեղի ծիսական համալիրը՝ կավե յուրահատուկ աստիճանավոր զոհասեղաններով։ Բացի այդ, հետազոտողները պարզել են, որ այստեղ գործել է հնագույն աստղադիտարան, որտեղից հազարամյակներ առաջ մեր նախնիները հետևել են երկնային մարմինների շարժմանը։
Հնավայրի հարևանությամբ գործող թանգարանը, որը բացվել է 1968 թվականին, իրական գանձարան է պատմության սիրահարների համար։ Այստեղ ցուցադրվում է ավելի քան 20 000 բացառիկ ցուցանմուշ, և բոլորն էլ հայտնաբերվել են հենց այս հողից։ Թանգարանի հավաքածուի մեջ առանձնանում են նուրբ ու շքեղ ոսկե վզնոցները, էգ առյուծների պատկերներով ոսկեզօծ գոտիները և հազարամյակների պատմություն ունեցող խեցեղենը։ Պեղումներն այստեղ չեն դադարում նաև այսօր. հայ-լեհական արշավախումբը շարունակում է հողից հանել նորանոր պատմական բացահայտումներ և անակնկալներ։
Մեծամորը գտնվում է Երևանից ընդամենը 40-50 րոպեի հեռավորության վրա, ինչն այն դարձնում է կատարյալ տարբերակ կեսօրյա փոքրիկ արկածի համար։ Որպեսզի ձեր օրն ամբողջական ու էլ ավելի հագեցած լինի, Մեծամորի այցը կարող եք համատեղել Արմավիրի մարզի մյուս պատմական գոհարների հետ։ Ճանապարհին հիանալի կերպով կարող եք ներառել 7-րդ դարի ճարտարապետական գլուխգործոց հանդիսացող Զվարթնոցի տաճարը, Հայաստանի ազգագրության թանգարանով հայտնի Սարդարապատի հուշահամալիրը և Մուսա լեռան հերոսամարտի հուշահամալիրը։
