Գաղտնի «Թռչունների քարանձավ». ամենահին գինեգործարանն ու կոշիկը

Վայոց Ձորի մարզում , Արենի գյուղի մոտ, կա հին քարանձավ՝ հուզիչ և առեղծվածային անցյալով։ Քարանձավի անունը Արենի-1 է, որը տրվել է դրա գտնվելու վայրի անվանման հիման վրա։ Սակայն մարդիկ հաճախ այն անվանումեն «Թռչունների քարանձավ»։

Արենի-1-ի առեղծվածայնությունը կապված է քարանձավում իրականացված հնագիտական պեղումների հետ։ Պեղումների ընթացքում հայտնաբերվել են բազմաթիվ առարկաներ, ինչպիսիք են մ.թ.ա. 3900 թվականին թվագրվող խոտե կիսաշրջազգեստը կամ հնագույն գերեզմանները։ Պեղումներից ամենահետաքրքիրն էին ամենահին գինեգործարանը և ամենահին կաշվե կոշիկը։

2007 թվականին հայ-իրլանդական հնագետների մի թիմ Արենի-1 քարայրի մեջ պեղումներ էր իրականացնում։ Նրանք հայտնաբերեցին 6100 տարեկան գինեգործարան, որը ներառում էր լավ պահպանված 2 ոտնաչափ (60 սանտիմետր) խորությամբ տակառ և 3,5 ոտնաչափ (մեկ մետր) երկարությամբ ավազան։ Այն պատրաստված էր կավից և ծածկված մալվիդինով։

Փորումները իրականացվել են Բորիս Գասպարյանի և Ռոն Պինհասիի կողմից։ Հետազոտողները նշում են, որ գինեգործարանը բաղկացած է ֆերմենտացիոն տակառներից, գինու մամռից, պահպանման ամաններից և կավեգործական կտորներից։ Գինեգործարանի մոտ հայտնաբերվել են խաղողի սերմեր, ճզմված խաղողի մնացորդներ, չամիչ, ընկույզներ և չորացրած խաղողի ճյուղեր։

2008 թվականին Կալիֆոռնիայի համալսարանի (Լոս Անջելես, UCLA) Գրեգորի Արեշյանը դարձավ Արենի նախագծի համատնօրենը։ Դրանից հետո UCLA-ն սկսեց հովանավորել նախագիծը։ 2010 թվականին Արենի-1-ում գինեգործարանի պեղումները ավարտվեցին։

Հետազոտողները ենթադրում են, որ այս գինեգործարանը օգտագործվել է թաղման արարողությունների համար։ Դրա պատճառը այն է, որ գինեգործարանի մոտ հայտնաբերվել են բազմաթիվ գերեզմաններ և խմիչքի բաժակներ։ 2011 թվականին UCLA-ում կատարված հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են Journal of Archaeological Science ամսագրում։

Իր հարցազրույցի ընթացքում Գրեգորի Արեշյանը նշել է. «Առաջին անգամ մենք ունենք գինեգործության 6100 տարվա հնության ամբողջական հնագիտական պատկեր»։ Նրա խոսքով՝ գինի պատրաստելու համար գինեգործները խաղողը ոտքերով ճզմում էին կավե ավազանում ։ Դրանից հետո խաղողի հյութը հոսում էր տակառի մեջ, որտեղ այն մնում էր խմորվելու համար մինչև պահվեր ամաններում։

2008 թվականին Արենի-1-ում Բորիս Գասպարյանի գլխավորած միջազգային թիմը սկսեց նոր պեղումներ։ Այդ պեղումների ընթացքում հայտնաբերվեց 5500 տարեկան կաշվե կոշիկ։ Քարանձավի սառը և չոր պայմանների շնորհիվ կոշիկը հազարավոր տարիներ անց էլ չէր կորցրել իր ձևը և գտնվում էր գերազանց վիճակում։

2010 թվականին PLOS One ամսագիրը հրապարակեց այս հայտնագործության մասին Հայաստանում։ Շուքը պաշտոնապես հայտարարվեց աշխարհի ամենահին կաշվե կոշիկը։

Հետազոտությունում նշվում է. «Կոշիկը հայտնաբերվել է գլխիվայր շրջված՝ 45 սմ (18 դյույմ) խորությամբ և 44–48 սմ (17–19 դյույմ) լայնությամբ մակերեսային, կլոր և շաղախապատ փոսի հատակին, շրջված և կոտրված քարեդար-բրոնզե դարաշրջանի կավե ամանի տակ»։

Հետազոտողները նշում են, որ կոշիկի ներսում եղել է խոտ։ Խոտի օգտագործման պատճառը նրանց համար անորոշ է։ Այն կարող էր օգտագործվել կոշիկը տաք պահելու կամ չկրելու ժամանակ դրա ձևը պահպանելու համար։

Նույնպես դեռևս հայտնի չէ՝ կոշիկը կանանցն էր, թե տղամարդկանց։ Կոշիկի չափսը փոքր է (ամերիկյան և կանադական կանացի 7, եվրոպական 37 կամ բրիտանական 6), սակայն այն կարող էր տեղավորվել տվյալ ժամանակաշրջանի տղամարդու ոտքի վրա։ Կոշիկի մասերը կապված էին պարաններով։

Կոշիկի ձևը նման է իռլանդական «pampooties» կոչվող կոշիկներին և Բալկաններում ավանդական «opanci» կոշիկներին ։

Այս կոշիկը տեղ է գտել աշխարհում ամենաշատ վաճառվող գրքերից երկրորդում՝ «Գինեսի ռեկորդների գիրք»-ում։ Ներկայումս Արենի-1 կոշիկը գտնվում է Երևանում ՝ Հայաստանի պատմության թանգարանում։

Քարանձավի զգալի մասը դեռևս չբացահայտված է, այնպես որ մի մոռացեք Արենի-1 քարանձավը և շուտով սպասեք այլ հետաքրքիր փաստերի։

Հրապարակվել է 2018 թ. օգոստոսի 28-ին

Հոդվածի հեղինակ՝ Նարինե Խարատյան