Երկրի մշակույթի ամենակարևոր բաղադրիչներից մեկը նրա ազգային երաժշտությունն է։ Հայկական ազգային երաժշտությունը ծագել է մ.թ.ա. երկրորդ հազարամյակում։ Պատմաբան Ագաթանգեղոսը իր աշխատություններում նշել է, որ IV դարում հայերը սկսել են երաժշտություն դասավանդել դպրոցներում։
Ժողովրդական երաժշտությունը ծագում է Հայկական բարձրավանդակից, որտեղ մարդիկ սովորաբար երգում էին բոլոր հանրաճանաչ ժողովրդական երգերը։ Հայկական ազգային երաժշտության ամենակարևոր բաղադրիչը տեղացիների կողմից օգտագործվող երաժշտական գործիքներն են։
Այս գործիքների ձայնի օգնությամբ ազգային երաժշտությունը գտնում է ճանապարհը մարդկանց հետ խոսելու և պատմելու նրանց Արևմտյան Հայաստանի պատմությունը։ Այս հոդվածում եկեք խոսենք մի քանի հայկական երաժշտական գործիքների մասին։
Հայկական երաժշտական գործիք #1 Դուդուկ
Դուդուկի կախարդական ձայնը պատճառ դարձավ, որ հայկական երաժշտությունը միջազգային ճանաչում ստանա։ Այս երաժշտական գործիքը խողովակաձև է՝ վերին մասում ունի ութ մատի անցք և ստորին մասում՝ մեկ բութի անցք։
Դուդուկի հայտնագործման թվականը անորոշ է, քանի որ տարբեր աղբյուրներում տարբերվում է։ Մեկ աղբյուրում նշվում է, որ գործիքի հայտնագործման թվականը մ.թ.ա. VIII դարն է, մյուսը պնդում է, որ դա մ.թ.ա. I դարն է։ Յուրաքանչյուր դեպքում, դուդուկը ազգային գանձ է, որը օգնել է ներկայացնել բազմաթիվ սերունդների պատմությունը։
Գործիքը պատրաստված է ծիրանափայտից, և դրա ստեղծման գործընթացը տևում է ավելի քան կես տարի։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն դուդուկը և նրա ձայնը հռչակել է ոչ նյութական մշակութային ժառանգության գլուխգործոցներից մեկը։
Հայկական երաժշտական գործիք #2 Զուռնա
Զուռնան հայկական փչային երաժշտական գործիք է։ Այն ունի վերին մասում ութ անցք և ստորին մասում մեկ անցք։ Զուռնան ունի պայծառ և փայլուն տոն և շատ բարձր ձայն։
Զուռնա նվագողներին կոչում են զուռնաչիներ։ Գործիքը սովորաբար պատրաստվում է բալենի փայտից։
Հայկական երաժշտական գործիք #3 Շվի
Շվի-ն հայկական փչվող նվագարան է։ «Շվի» բառը բառացիորեն թարգմանվում է որպես «սուլիչ»։ Նվագարանի փայտը բարակ է։ Այն նման է ֆլյուտային։ Նվագարանը ունի յոթ վերին և մեկ ստորին անցք։
Շվիի ձայնը սուր է։ Շվիի պատրաստման համար սովորաբար օգտագործվում է ծիրանափայտ։ Սկզբում շվիին համարում էին հովիվների երաժշտական գործիք։
Հայկական երաժշտական գործիք #4 Դհոլ
Դհոլը հարվածային գործիք է, որը ստեղծվել է մոտ 4000 տարի առաջ։ Դա թմբուկ է, որի երկու կողմերն էլ ծածկված են կաշվով։ Գործիքը պատրաստելու համար մարդիկ օգտագործում են ընկուզենի փայտ։
Դհոլի բաց կողմերը ծածկված են բարակ շերտով այծի կամ տավարի մորթուց։ Գործիքը կարելի է նվագել ձեռքերով կամ փայտիկներով։ Դհոլ նվագելիս երաժշտությունը ստանում է աշխույժ և արագ ռիթմ։
Հայկական երաժշտական գործիք #5 Կամանչա
Կամանչան լարային գործիք է, որը գնդաձև է և ունի թաղանթ։ Գործիքը նվագելու համար անհրաժեշտ է ձիու մազերից պատրաստված աղեղ։
Կամանչան ունի չորս լար։ Գործիքի ձայնը շատ մեղմ և հաճելի է։
Հայկական երաժշտական գործիք #6 Կանոն
Կանոնը հայկական լարային գործիք է, որի մարմինը սեղանանման է և ունի 24 լար։ Գործիքի պատյանը փայտյա է, իսկ աջ կողմում կա կենդանու մորթուց թաղանթ։
Գործիքը նվագելու համար երաժիշտը պետք է ցուցիչ մատին հագնի փիք և գործիքը դնի ձախ ծնկին։
Այս երաժշտական գործիքների օգնությամբ հայկական ժողովրդական երաժշտությունը հպում է հազարավոր մարդկանց հոգուն։
Հրապարակվել է 2018 թ. նոյեմբերի 18-ին
Հոդվածի հեղինակ՝ Նարինե Խարատյան
